تبریزتریپ

خانه شربت اوغلی  مربوط به نیمه دوم حکومت قاجار است و در اواخر قاجاریه اتاق هایی در دو طبقه به ضلع شمالی حیاط باغچه اضافه شده است. این ساختمان دو طبقه اندرونی و بیرونی دارد. ورودی بیرونی از سردر محتشم و گچبری زیبایی وارد هشتی شده و از آن با دالان طویلی به حیاط باغچه بیرون هدایت میشود. ستون های رفیع نمای ساختمان با سرستونهای گچبری شده نظر هر بیننده ای را به خود جلب میکند. ورودی به ساختمان اصلی از طبقه همکف است که از طریق یک راه پله مرکزی به سرسرا وارد شده و از این طریق دسترسی به همه اتاق های طبقه فوقانی میسر است. این ساختمان برای استفاده مسکونی ساخته شده ولی درسال ۱۳۶۹ برای شهرداری تبریز خریداری و بعد از مرمت توسط میراث فرهنگی تبدیل به فرهنگسرای تبریز شده است. در این اواخر مرکز ایرانشناسی نیز در آن فعالیت خود را آغاز کرده است. این بنا با بیش از 1500 مترمربع عرصه و دالان ورودی زیبا با قاب بندیهای آجری و سردر شاخص ورودی مزین به گچبری که ازخصویات بارز آن است، مورد توجه مسئولان و گردشگران قرار گرفته است. فرم سردر و گچبری و قاب بندی گچی و آجری رفعت ستونها و نمای سفید یکدست و نمای پرکار آجری ضلع شرقی از مهمترین تزئینات آن میباشد.

این خانه در خیابان ثقة الاسلام و محله‌ی قدیمی سرخاب قرار دارد و روح معماری دوران قاجار در خشت خشت این خانه دمیده شده و هنوز هم زنده است مساحت خانه ۱۵۰۰ متر مربع است و ۱۳۰۰ متر زیر بنا دارد. عمارت در ۳ طبقه ساخته شده است و دو حیاط دارد، یکی شمالی و دیگری جنوبی. برای ورود به خانه از در شمالی از یک هشتی عبور می‌کنید که به طبقه‌ی اول هم چند پله می‌خورد. ورودی حیاط جنوبی نیز دالانی است که طاق نمای آجری دارد و قبلا سرپوشیده بود. ورودي ساختمان در بخش جنوبي آن داراي سردري زيبا با تزيينات گچبري و آجر كاري است كه قسمتهايي از آن آسيب ديده ولي بخوبي مرمت نشده است. در قسمت همکف و طبقه‌ی اول، طنبی‌ها و اتاق‌های تو در تویی وجود دارد و در مرکز طبقه‌ی اول تالار مرکزی قرار گرفته است.

حاج مجيد شربت اوغلي فرزند نایب هاشم خان ( ۱۲۸۷ – ۱۳۴۵ ه.ش ) مالك  بنا از تجّار فرش تبـــريز و حمله دار زائرين خانه خدا بوده و گفته مي شود كه دستجات عزاداري در ايّام تاسوعا و عاشورا از سمت بازار به حياط بيروني بنا وارد شده و ضمن عزاداري يا سينه زني و زنجير زني در محوطه پذيرائي مي شدند .

دو سكوي سنگي در اطراف در‌‌ِ ورودي ، امكان استراحت را براي كساني كه از راه دور رسيده اند ، فراهم مي آورد . هشت توي ورودي ما را به دالان سرپوشيده اي راهنمايي مي كند .

اين دالان نسبتاً طولاني بمانند برزخي ميان خانه و بيرون به ساكنين و صاحبخانه فرصت ميدهد تا هر نوع مشغله فكري و مشکلات خارج از منزل را در طي اين فاصله از ذهن خود بزدايند . درب اختصاصي ساختمان در انتهاي دالان قرار دارد . دالان بعدي كوتاه ولي مورّب بوده بطوريكه عمق آن يعني حياط بيروني بطور كامل ديده نمي شود . اين نوع ويژگي حريم به حريم را تقريباً در همه خانه هاي قديمي مي توان مشاهده كرد.

در مبداء حياط بيروني محلّي براي نگــهداري اسب بوده كه اكنون بصورت مسكوني بازسازي شده است حياط بيروني به وسعت 60/9 ×60/21 متر مربع داراي دو باغچه و آبنماي بزرگي است كه روح را تطهير و نشاط لازم را براي ديدار تازه واردين و اعضاي خانواده فراهم مي كند

نماي اصلي ساختمان داراي ايواني زيبا با ستون هاي رفيع و سرستونهاي گچبري شده است . ورود به ساختمان اصلي از طبقه همكف واز طريق راه پله مركزي انجام مي گيرد و راهرو ديگري نيز حياط بيروني را از ميان ساختمان به حياط اندروني مرتبط مي سازد .

ساختمان اصلي همراه با بناي موجود در ضلع غربي محوطه ، يك مجتمع مسكوني مشتمل بر چهار واحد مرتبط بهم و در عين حال مستقل را براي خانواده فرزندان ذكور در كنار بزرگ خانواده تأمين كرده ، كه نشانگر پيوند عميق و نزديك ميان خويشاوندان در گذشته اي نه چندان دور مي باشد .تالاربزرگ پذيرائي در طبقه بالا ، ارتباط تنگاتنگي با دهليز و اتاقهاي اطراف دارد بطوريكه درجشن ها وميهمانيها ومراسم مذهبي وغيره اين درب ها و پنجره موجود ميان دهليز و پذيرائي باز شده و شرائط كاملاً مناسبي را براي اجتماع افراد بيشتربوجود مي آورد.

در حياط اندروني منزل ، باغچه و آب نماي ديگري زينت بخش فضاي آن است كه با هشت توي ديگري در ضلع غربي حياط به معبر شمالي ساختمان يعني درب سرخاب مرتبط مي شود . طاق نماي ورودي بنا از ضلع شمالي بصورت آجر چيني زيبا كار شده و در گذشته صرفاً محل رفت و آمد ساكنين خانه و ارتباط با همسايگان بوده  ، در حاليكه ورودي ضلع جنوبي به سمت چايكنار و بازار تبريز براي رفت و آمد اشخاص و ميهمانان ازحياط بيروني پيش بيني شده است .

زيرزمين ساختمان نيز كه اكنون براي ايجاد فضاي نمايشگاهي آماده شده است ، در گذشته براي نگهداري آذوقه ، علوفه و بخشي نيز به آب انبار اختصاص داشته و داراي دو معبر ورودي بوده كه در شرائط اضطراري و احياناً آتش سوزي از اهميّت خاصي برخوردار مي شدند .

ساختمان شربت اوغلي با توجه به جهت وزش بادها در تبريز ، بويژه باد شمال بنحوي طراحي و احداث شده كه فضاهاي داخلي آن از گردش طبيعي هوا در جهت شمال به جنوب و شرق به غرب بر خوردار است .

مرمّت بناي خانه در سال 1369 به اهتمام شهرداري تبريز  و توسط مديريت ميراث فرهنگي وقت به اتمام رسيده و  12شهریورماه سال 79  به شماره 3222 در فهرست آثار ملّي ايران ثبت شده است .

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان و تریپ‌یار